Νέες δομές ψυχικής υγείας στη Φλώρινα- ενίσχυση ή αποδυνάμωση του δημόσιου συστήματος;

 

"Όποιος Ελεύθερα Συλλογάται, Συλλογάται Καλά", Ρήγας Φεραίος

Η πρόσφατη εξαγγελία ίδρυσης στη Φλώρινα πολυδύναμου κέντρου αντιμετώπισης εξαρτήσεων προϋπολογισμού 1.074 εκατ. ευρώ και μονάδας ολικής φροντίδας για άτομα με άνοια/Alzheimer προϋπολογισμού 1.400 εκατ. ευρώ  παρουσιάζεται ως σημαντική κοινωνική παρέμβαση από τον βουλευτή Φλώρινας ΝΔ κ. Σταύρο Παπασωτηρίου. Όμως, πίσω από τις γενικές διακηρύξεις του δελτίου τύπου του βουλευτή, απουσιάζουν τα βασικά στοιχεία που καθιστούν μια τέτοια πολιτική αξιόπιστη και δημιουργούν εύλογα ερωτήματα που μέχρι σήμερα παραμένουν αναπάντητα.

Στη Φλώρινα λειτουργεί με μεγάλη επιτυχία ήδη για πάνω από 20 χρόνια η δημόσια δομή του Κέντρου πρόληψης των Εξαρτήσεων και προαγωγής ψυχοκοινωνικής υγείας  με αποδεδειγμένο έργο, το οποίο αναγνωρίζεται από την τοπική κοινωνία. Μια δομή   με περιορισμένο προσωπικό και ελάχιστους οικονομικούς πόρους-λειτουργεί με μόλις 150.000 ευρώ ετησίως, το οποίο όμως έχει επιδείξει όλα αυτά τα χρόνια σημαντικό και μετρήσιμο κοινωνικό έργο. Με παρεμβάσεις σε σχολεία, οικογένειες και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη της τοπικής κοινωνίας και έχει αποδείξει ότι η πρόληψη μπορεί να είναι αποτελεσματική όταν βασίζεται στη γνώση των τοπικών αναγκών και στη σταθερή παρουσία.

Την ίδια στιγμή, γίνεται λόγος για την ίδρυση δύο νέων μονάδων απεξάρτησης στην περιοχή. Προκύπτει ένα εύλογο και κρίσιμο ερώτημα, γιατί, αντί να ενισχυθεί μια δομή που ήδη λειτουργεί με επιτυχία, επιλέγεται η δημιουργία νέων μονάδων με σημαντικές δαπάνες, που κινδυνεύουν να επικαλύψουν αρμοδιότητες και να αποδυναμώσουν το υπάρχον δίκτυο;

  Σε μια περιοχή με περιορισμένο ανθρώπινο και οικονομικό δυναμικό όπως η Φλώρινα, αυτό δεν συνιστά ενίσχυση, αλλά ρίσκο αποδόμησης του δημόσιου συστήματος υγείας. 

 Η εμπειρία δείχνει ότι η πολυδιάσπαση των πόρων, η επικάλυψη ρόλων και η εξάρτηση από πρόσκαιρες χρηματοδοτήσεις (όπως το ΕΣΠΑ, που ολοκληρώνεται το 2027), συχνά οδηγούν όχι σε ενίσχυση των υπηρεσιών, αλλά σε μακροπρόθεσμη υποβάθμισή τους.

Αντίθετα, η στήριξη και αναβάθμιση της υπάρχουσας επιτυχημένης  και καταξιωμένης δομής πρόληψης θα μπορούσε να εξασφαλίσει συνέχεια και βιωσιμότητα, να ενισχύσει την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση, που αποτελούν το πιο αποτελεσματικό και οικονομικό στάδιο αντιμετώπισης των εξαρτήσεων, να λειτουργήσει συμπληρωματικά και συντονιστικά με οποιαδήποτε μονάδα απεξάρτησης.

Η ενίσχυση αυτή δεν απαιτεί μεγάλες δαπάνες, αλλά σταθερή χρηματοδότηση, περιορισμένη αύξηση εξειδικευμένου προσωπικού και θεσμική αναγνώριση του ρόλου του Κέντρου ως βασικού πυλώνα πρόληψης στην περιοχή.

Η δημιουργία νέας δομής χωρίς σαφή προσδιορισμό αρμοδιοτήτων και χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση  σε βάθος χρόνου γεννά τον κίνδυνο επικάλυψης αντικειμένου με το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και κατακερματισμού πολύτιμων πόρων.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι δεν έχει διευκρινιστεί που και πώς θα λειτουργήσουν οι νέες δομές. Η απουσία εξασφαλισμένης κτιριακής υποδομής και σταθερής χρηματοδότησης δημιουργεί ανησυχίες για το αν πρόκειται για ουσιαστική παρέμβαση ή για εξαγγελία χωρίς βάθος και συνέχεια.

Η εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες «καινοτόμες» πρωτοβουλίες, όταν δεν εντάσσονται σε έναν ενιαίο δημόσιο σχεδιασμό, καταλήγουν είτε να υπολειτουργούν είτε να ανοίγουν τον δρόμο για έμμεση ιδιωτικοποίηση υπηρεσιών ψυχικής υγείας, με το δημόσιο να αναλαμβάνει το κόστος και οι πολίτες την ανασφάλεια.

Η πολιτική ευθύνη είναι σαφής, όσοι αποφασίζουν οφείλουν να απαντήσουν δημόσια αν οι νέες δομές χρηματοδοτούνται με νέους πόρους, αν ενισχύουν και δεν υπονομεύουν  το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων Φλώρινας και αν αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για την ψυχική υγεία στην περιοχή.

Η προσωπική μου άποψη είναι ότι  είναι προτιμότερο να στηριχθεί η υπάρχουσα δομή του  Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων  γιατί έχει αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα,  έχει τοπική γνώση (σχολεία, οικογένειες, κοινωνικές ομάδες), έχει κοινωνική αποδοχή και εμπιστοσύνη, λειτουργεί με ελάχιστους πόρους και μεγάλο κοινωνικό αποτύπωμα.

Δικαιολογημένη η ανησυχία και γι αυτό τίθενται μια σειρά ερωτημάτων που πρέπει να απαντηθούν από αυτούς που μας έκαναν τις βαρύγδουπες ανακοινώσεις για να μην νομίζουν ότι μας «δουλεύουν».

Υπήρχε αναγκαιότητα δημιουργίας των μονάδων αυτών και με βάση ποια επιδημιολογικά δεδομένα και ποια χαρτογράφηση αναγκών αποφασίστηκε η ίδρυση πολυδύναμου κέντρου στη Φλώρινα;

Ποια κενά υπηρεσιών εντοπίστηκαν που δεν καλύπτονται ήδη από το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων  και άλλες δημόσιες δομές και θα καλυφθούν από το πολυδύναμο κέντρο;

Ποιο είναι ακριβώς το αντικείμενο του πολυδύναμου κέντρου και πως διαφοροποιείται λειτουργικά από το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων  Φλώρινας;

Υπάρχει γραπτό πρωτόκολλο συνεργασίας ή διαχωρισμού ρόλων με το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων;

Πως αποτρέπεται η επικάλυψη παρεχόμενων υπηρεσιών και η σύγχυση στους ωφελούμενους;

Οι νέες δομές θα χρηματοδοτούνται από τον ίδιο «κουμπαρά» (κρατικός προϋπολογισμός, ΕΣΠΑ ή κάτι άλλο);

Θα είναι  νέα χρηματοδότηση ή ανακατεύθυνση υφιστάμενων πόρων ;

Υπάρχει δέσμευση ότι δεν θα μειωθεί η χρηματοδότηση του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων Φλώρινας άμεσα ή έμμεσα;

Ποια είναι η πρόβλεψη βιωσιμότητας μετά τη λήξη τυχόν ευρωπαϊκών προγραμμάτων; 

Πού ακριβώς θα στεγαστεί η νέα δομή; Υπάρχει εξασφαλισμένη κτιριακή υποδομή ή πρόκειται για μελλοντική πρόβλεψη; 

Πώς θα λειτουργήσουν  οι δύο μονάδες ψυχικής υγείας χωρίς κτιριακή υποδομή και εξοπλισμό; Και αυτό είναι κομβικό ερώτημα που συχνά αποσιωπάται.

 Ποιο είναι το κόστος υποδομών και εξοπλισμού και ποιος το αναλαμβάνει; Σήμερα το κόστος λειτουργίας του κέντρου πρόληψης των Εξαρτήσεων δεν ξεπερνά τις 150 με 160.000 ευρώ.

Ρεαλιστικά εκτιμούμε ότι υπάρχουν  4 σενάρια λειτουργίας των δύο υπό δημιουργία κέντρων: α) Προσωρινή στέγαση (π.χ. σε νοσοκομείο ή άλλο δημόσιο κτίριο), β) Ενοικίαση ιδιωτικού χώρου, γ) Σύμπραξη με ιδιώτη, δ) «θα τα βρούμε στην πορεία» που είναι και το πιο επικίνδυνο, γιατί αν δεν υπάρχει εξασφαλισμένη υποδομή από πριν τότε οι δομές είναι περισσότερο εξαγγελίες επικοινωνιακού χαρακτήρα  παρά λειτουργικό σχέδιο. Κι εμείς από εξαγγελίες είμαστε χορτάτοι, κάποιο έργο δεν βλέπουμε.

Πώς διασφαλίζεται ότι δεν θα αποδυναμωθεί το κέντρο πρόληψης των Εξαρτήσεων από απώλεια έμπειρου προσωπικού;

Θα αφαιρεθεί χρηματοδότηση από το κέντρο πρόληψης των Εξαρτήσεων από απώλεια έμπειρου προσωπικού; Κανείς δεν θα μας το πει ανοιχτά. Όμως η συνταγή είναι ίδια, στην πράξη συχνά συμβαίνει έμμεσα με πάγωμα προσλήψεων,  μη ανανέωση συμβάσεων, υποχρηματοδότηση, «ανακατεύθυνση» πόρων. Δείτε το Νοσοκομείο μας, το ΕΚΑΒ, το ΚΕΦΙΑΠ, ο κάθετος άξονας, ο δρόμος Φλώρινα-Βίγλα-Πρέσπα, και τόσα άλλα «ων ουκ έστιν αριθμός». Ο κανόνας είναι να μην κλείνουν οι δομές αλλά να κλείνουν με αργή ασφυξία. 

Η μονάδα άνοιας / Alzheimer θεματικά είναι άλλο αντικείμενο. Όμως,

απαιτεί υψηλό κόστος, εξειδικευμένο προσωπικό, σταθερή χρηματοδότηση, μακροχρόνια δέσμευση.

Αν συνδέεται διοικητικά ή χρηματοδοτικά με τη δομή εξαρτήσεων, τότε

είτε αδυνατίζουν και οι δύο, είτε η μία «τρώει»  πόρους της άλλης.

 Τώρα, αν εξυπηρετούνται ιδιωτικά συμφέροντα αυτό  δεν μπορούμε να το πούμε χωρίς στοιχεία. Αλλά τα σημάδια που απαιτούν προσοχή είναι η ασάφεια χρηματοδότησης, η έλλειψη υποδομής, η βιαστική εξαγγελία, η απουσία διαβούλευσης με υπάρχουσες δομές.

    Το κρίσιμο ερώτημα για να μην χάνουμε το δάσος είναι  να γίνουν ή να μη γίνουν οι νέες δομές;  Κι εδώ πρέπει να δούμε ποιος σχεδιάζει και με ποια χαρτογράφηση αναγκών, με ποια εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και αν αυτό που θέλουμε να κάνουμε είναι σε συνεργασία με υπάρχουσες δομές ή σε παράκαμψη τους.

 Η ψυχική υγεία δεν προσφέρεται για επικοινωνιακούς χειρισμούς. Χρειάζεται σχέδιο, διαφάνεια και σεβασμό στο δημόσιο συμφέρον.

Η κοινωνία της Φλώρινας έχει ανάγκη από δομές που αντέχουν στον χρόνο, όχι από πρόσκαιρες λύσεις που εξαρτώνται αποκλειστικά από χρηματοδοτικά προγράμματα με ημερομηνία λήξης.

Καλούμε τους αρμόδιους φορείς και τους εκπροσώπους μας να επανεξετάσουν τον σχεδιασμό, να αξιοποιήσουν την υπάρχουσα εμπειρία και τεχνογνωσία και να στηρίξουν έμπρακτα μια δομή καταξιωμένη που έχει αποδείξει ότι μπορεί να προσφέρει ουσιαστικό κοινωνικό έργο.

Η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι επένδυση στην υγεία, στη συνοχή και στο μέλλον της τοπικής μας κοινωνίας.

Δεν χρειαζόμαστε  πειράματα με υψηλό κοινωνικό κόστος και αβέβαιο μέλλον. Χρειαζόμαστε  διαφάνεια, σχέδιο και πραγματική ενίσχυση των δημόσιων δομών που καταρρέουν, όπως το νοσοκομείο τα Κέντρα Υγείας, τα περιφερειακά ιατρεία, το ΕΚΑΒ.

Μπάμπης Θ. Τριανταφυλλίδης